خوردن عسل در بارداری؛ فایده دارد یا ضرر؟
مصرف عسل در دوران بارداری چه فواید و مضراتی برای سلامتی مادر و جنین دارد؟
عناوین
عسل در بارداری؛ آیا خوردن عسل برای زنان باردار مفید است؟
عسل در بارداری یکی از موضوعاتی است که درباره آن پرسشها و حتی باورهای قدیمی زیادی وجود دارد. بعضی افراد معتقدند خوردن عسل در دوران بارداری میتواند به رشد بهتر جنین کمک کند یا حتی باعث زیباتر شدن نوزاد شود؛ در مقابل، بعضی مادران نیز نگران خطرات و مضرات عسل در بارداری هستند.
اما واقعاً نظر علم درباره مصرف عسل در دوران بارداری چیست؟
در این مقاله بررسی میکنیم که آیا خوردن عسل در بارداری بیخطر است، چه خواصی میتواند داشته باشد، چه کسانی باید در مصرف آن احتیاط کنند و آیا ارتباطی میان مصرف عسل و زیبایی جنین وجود دارد یا خیر.
خلاصه: برای بیشتر زنان باردار، عسل یک ماده غذایی ممنوع محسوب نمیشود و خطر بوتولیسم ناشی از عسل که معمولاً درباره آن هشدار داده میشود، مربوط به مصرف مستقیم عسل توسط نوزادان زیر یک سال است. با این حال، عسل سرشار از قند است و مانند سایر مواد غذایی شیرین باید در حد متعادل مصرف شود. در زنان مبتلا به دیابت بارداری یا مشکلات مربوط به قند خون، میزان مصرف باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.
آیا عسل در بارداری ضرر دارد؟
یکی از رایجترین سؤالات مادران این است که: آیا خوردن عسل در دوران بارداری خطرناک است؟
در یک بارداری طبیعی، مصرف متعادل عسل بهطور کلی ممنوع نیست. بسیاری از توصیههای پزشکی درباره منع مصرف عسل مربوط به نوزادان زیر یک سال است، نه زنان باردار.
عسل ممکن است حاوی اسپورهای باکتری Clostridium botulinum باشد. دستگاه گوارش نوزاد زیر یک سال هنوز شرایط لازم برای مقابله با این اسپورها را ندارد و به همین دلیل مصرف عسل برای این گروه سنی میتواند باعث بوتولیسم نوزادی شود. CDC نیز تأکید میکند که به کودکان زیر یک سال نباید عسل داده شود.
اما این موضوع به این معنی نیست که مادر باردار با خوردن عسل، جنین خود را در معرض همان خطر قرار میدهد.
بنابراین: عسل برای نوزاد زیر یک سال ممنوع است؛ اما مصرف عسل توسط مادر باردار بهطور معمول ممنوع نیست.
خواص عسل برای زنان باردار چیست؟
پیش از صحبت درباره خواص عسل برای زنان باردار، یک نکته مهم را باید روشن کنیم:
عسل یک ماده غذایی است، نه دارو. بنابراین بهتر است درباره آن از عباراتی مانند «درمان قطعی» یا «تضمین سلامت مادر و جنین» استفاده نکنیم.
عسل عمدتاً از قندهایی مانند گلوکز و فروکتوز تشکیل شده است و بسته به نوع عسل، منبع گیاهی و شرایط تولید و نگهداری، مقادیر متفاوتی از ترکیبات زیستفعال مانند پلیفنولها، اسیدهای آمینه و مواد معدنی دارد. پژوهشهای علمی نیز خواص آنتیاکسیدانی و سایر فعالیتهای زیستی عسل را بررسی کردهاند.
با این حال، بسیاری از مطالعات مربوط به خواص عسل روی بزرگسالان یا مدلهای آزمایشگاهی انجام شدهاند و نباید نتایج آنها را مستقیماً به زنان باردار یا جنین تعمیم داد.
۱. تأمین انرژی
عسل یک منبع کربوهیدرات است و میتواند انرژی نسبتاً سریعی در اختیار بدن قرار دهد.
با این حال، همین ویژگی باعث میشود مصرف آن نیازمند رعایت اعتدال باشد؛ بهخصوص در دوران بارداری که کنترل وزن و قند خون اهمیت بیشتری پیدا میکند.
۲. وجود ترکیبات آنتیاکسیدانی
عسل، بسته به نوع آن، حاوی ترکیبات فنولی و سایر ترکیبات زیستفعال است که فعالیت آنتیاکسیدانی دارند.
مقدار و نوع این ترکیبات در همه عسلها یکسان نیست و به عواملی مانند منبع شهد، منطقه جغرافیایی و شرایط فرآوری بستگی دارد.
۳. جایگزین کردن عسل با برخی شیرینکنندهها
اگر فردی تمایل دارد غذای خود را شیرین کند، استفاده متعادل از عسل میتواند یکی از انتخابهای غذایی او باشد. اما «طبیعی بودن» عسل به این معنی نیست که میتوان آن را بدون محدودیت مصرف کرد.
عسل همچنان منبع قند است و مقدار مصرف آن باید در مجموع رژیم غذایی فرد در نظر گرفته شود.
آیا خوردن عسل در بارداری باعث زیبایی جنین میشود؟
این یکی از باورهای قدیمی و جالب درباره عسل در بارداری است. گاهی گفته میشود اگر مادر در دوران بارداری عسل بخورد، نوزاد زیباتر میشود، پوست بهتری خواهد داشت یا حتی چشمها و چهره زیباتری پیدا میکند. اما از نظر علمی، چنین ادعایی اثبات نشده است.
در حال حاضر شواهد علمی معتبر و مستقیمی وجود ندارد که نشان دهد خوردن عسل در دوران بارداری باعث زیباتر شدن چهره جنین میشود.
ویژگیهای ظاهری انسان حاصل تعامل پیچیده ژنتیک و فرایندهای رشد و تکامل جنینی است. تغذیه مناسب مادر برای رشد طبیعی جنین اهمیت دارد، اما این موضوع با این ادعا که «یک ماده غذایی خاص باعث زیباتر شدن نوزاد میشود» تفاوت دارد.
بنابراین اگر این باور را شنیدهاید، بهتر است آن را یک باور عامیانه بدانید، نه یک واقعیت پزشکی اثباتشده.
آیا عسل باعث رشد بهتر جنین میشود؟
تغذیه مادر در دوران بارداری نقش بسیار مهمی در رشد و تکامل جنین دارد. اما این موضوع را نباید با این ادعا اشتباه گرفت که مصرف یک ماده غذایی خاص، مانند عسل، بهتنهایی باعث رشد بهتر جنین میشود.
شواهد کافی برای اینکه بگوییم مصرف عسل بهطور مستقیم باعث رشد بهتر جنین میشود وجود ندارد.
بنابراین بهتر است مادران باردار به جای تمرکز روی یک ماده غذایی خاص، یک رژیم غذایی متنوع و متعادل داشته باشند و مواد مغذی مورد نیاز دوران بارداری را از منابع مختلف دریافت کنند.
مضرات عسل در بارداری چیست؟
وقتی درباره مضرات عسل در بارداری صحبت میکنیم، مهمترین نکته مقدار مصرف آن است.
۱. قند بالای عسل
عسل اگرچه طبیعی است، اما بخش عمده آن را قندها تشکیل میدهند. بنابراین مصرف زیاد آن میتواند دریافت قند و کالری رژیم غذایی را افزایش دهد.
یک مرور نظاممند و متاآنالیز روی ۱۸ کارآزمایی کنترلشده با بیش از ۱۱۰۰ شرکتکننده نشان داد که عسل ممکن است روی برخی شاخصهای متابولیک اثر داشته باشد، اما قطعیت شواهد برای بسیاری از نتایج پایین بود و این مطالعات نیز اختصاصاً روی زنان باردار انجام نشده بودند.
در نتیجه، نمیتوان از این مطالعات برای تجویز عسل در دوران بارداری استفاده کرد.
۲. دیابت بارداری
اگر مادر به دیابت بارداری مبتلا باشد، موضوع مهمتر میشود. طبیعی بودن عسل به معنی «بدون تأثیر بودن بر قند خون» نیست. عسل حاوی مقدار قابل توجهی قند است و مصرف آن باید در برنامه غذایی فرد مبتلا به دیابت بارداری لحاظ شود.
بنابراین اگر پزشک یا متخصص تغذیه برای کنترل قند خون، محدودیت کربوهیدرات یا قند تعیین کرده است، بهتر است مصرف عسل نیز مطابق همان برنامه باشد.
۳. مصرف بیش از اندازه
حتی برای یک زن باردار سالم، مصرف مقدار زیاد عسل انتخاب مناسبی نیست. عسل میتواند بخشی از رژیم غذایی باشد، اما نباید جایگزین مواد غذایی مغذی مانند میوهها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، لبنیات و منابع پروتئینی شود.
آیا عسل برای دیابت بارداری مناسب است؟
پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست. اگر فردی دیابت بارداری دارد، نباید صرفاً به دلیل طبیعی بودن عسل تصور کند که میتواند آن را آزادانه مصرف کند. عسل نیز مانند سایر منابع قند میتواند بر دریافت کربوهیدرات و کنترل قند خون اثر بگذارد.
بنابراین در این شرایط، مقدار مصرف، زمان مصرف و ترکیب آن با سایر مواد غذایی باید بر اساس برنامه غذایی اختصاصی فرد تعیین شود.
اگر دیابت بارداری دارید، قبل از افزایش مصرف عسل با پزشک یا متخصص تغذیه خود مشورت کنید.
بهترین زمان خوردن عسل در بارداری چه زمانی است؟
برای افراد سالم، شواهد علمی معتبری وجود ندارد که یک ساعت مشخص از روز را به عنوان «بهترین زمان مصرف عسل در بارداری» معرفی کند.
بنابراین لازم نیست مادر باردار حتماً عسل را صبح ناشتا یا قبل از خواب مصرف کند. مهمتر از زمان مصرف، مقدار مصرف و جایگاه عسل در مجموع رژیم غذایی است.
برای مثال میتوان مقدار کمی عسل را همراه با صبحانه یا در ترکیب با یک ماده غذایی مناسب مصرف کرد.
روزانه چقدر عسل در بارداری بخوریم؟
برای عسل نمیتوان یک مقدار واحد و مناسب برای تمام زنان باردار تعیین کرد. نیازهای غذایی هر فرد به عواملی مانند وزن، میزان فعالیت، وضعیت قند خون، الگوی غذایی و شرایط پزشکی او بستگی دارد.
بنابراین بهتر است عسل به عنوان بخشی از کل دریافت قندهای رژیم غذایی در نظر گرفته شود، نه اینکه مقدار زیادی از آن به صورت روزانه و جدا از سایر مواد غذایی مصرف شود.
اگر بارداری شما با دیابت بارداری، اضافهوزن یا مشکل کنترل قند خون همراه است، مقدار مصرف را با متخصص تغذیه یا پزشک خود هماهنگ کنید.
آیا عسل طبیعی در بارداری بهتر از عسل فرآوریشده است؟
نوع عسل میتواند بر ترکیبات آن تأثیر بگذارد. مطالعات نشان دادهاند که ترکیبات و فعالیتهای زیستی عسل میتواند بر اساس منبع گیاهی، منطقه جغرافیایی و روش فرآوری متفاوت باشد. با این حال، «طبیعی» بودن یک عسل به تنهایی به معنی آن نیست که مصرف مقدار بیشتری از آن برای زن باردار مفیدتر است.
در خرید عسل، اصالت، کیفیت و سلامت محصول اهمیت زیادی دارد.
آیا عسل برای تهوع صبحگاهی بارداری مفید است؟
تهوع و استفراغ در اوایل بارداری بسیار شایع است و روشهای مختلفی برای کنترل آن وجود دارد. برخی افراد ممکن است به خوردن مقدار کمی ماده شیرین مانند عسل همراه با غذا یا نوشیدنی علاقه داشته باشند، اما نمیتوان گفت عسل یک درمان اثباتشده برای تهوع بارداری است.
اگر تهوع شدید است، فرد نمیتواند مایعات یا غذا را نگه دارد یا دچار کاهش وزن و علائم کمآبی شده است، باید با پزشک تماس بگیرد.
عسل و سیستم ایمنی در دوران بارداری
عسل دارای ترکیبات مختلف زیستفعال است و در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، فعالیتهای آنتیاکسیدانی و تعدیلکننده سیستم ایمنی برای برخی انواع عسل گزارش شده است.
اما این یافتهها به این معنی نیست که مصرف عسل در دوران بارداری میتواند از بیماریها جلوگیری کند یا سیستم ایمنی مادر و جنین را به شکل مشخصی تقویت کند.
عسل در بارداری؛ بالاخره بخوریم یا نخوریم؟
اگر بخواهیم پاسخ را خیلی ساده بیان کنیم: برای بیشتر زنان باردار سالم، خوردن مقدار متعادل عسل ممنوع نیست. اما چند نکته را باید به خاطر داشت:
- عسل منبع قند است و باید متعادل مصرف شود.
- عسل باعث زیباتر شدن جنین نمیشود؛ چنین ادعایی شواهد علمی ندارد.
- شواهد کافی وجود ندارد که عسل بهطور مستقیم باعث رشد بهتر جنین شود.
- مادران مبتلا به دیابت بارداری باید در مصرف عسل احتیاط بیشتری داشته باشند.
- عسل را نباید با دارو یا درمان پزشکی اشتباه گرفت.
- عسل را نباید به نوزاد زیر یک سال داد، زیرا خطر بوتولیسم نوزادی وجود دارد.
سؤالهای متداول درباره عسل در بارداری
آیا عسل در سه ماه اول بارداری ضرر دارد؟
برای یک زن باردار سالم، عسل بهطور معمول جزو مواد غذایی ممنوع در سه ماه اول بارداری نیست. با این حال، مانند هر ماده غذایی شیرین دیگری باید در حد متعادل مصرف شود.
آیا خوردن عسل در بارداری باعث زیبایی بچه میشود؟
خیر. شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد خوردن عسل باعث زیباتر شدن چهره یا ویژگیهای ظاهری جنین میشود.
آیا عسل باعث سقط جنین میشود؟
شواهد معتبری وجود ندارد که مصرف معمول و متعادل عسل در یک بارداری سالم باعث سقط جنین شود. با این حال، در صورت داشتن شرایط پزشکی خاص، توصیه پزشک خود را در اولویت قرار دهید.
آیا زن باردار میتواند هر روز عسل بخورد؟
در صورت نداشتن منع پزشکی، مصرف مقدار متعادل عسل میتواند در رژیم غذایی قرار بگیرد؛ اما مقدار زیاد آن به دلیل قند و کالری بالا توصیه نمیشود.
آیا عسل برای جنین ضرر دارد؟
مصرف عسل توسط مادر باردار بهطور معمول ممنوع نیست. هشدار معروف درباره عسل و بوتولیسم عمدتاً مربوط به دادن مستقیم عسل به نوزاد زیر یک سال است.
آیا عسل برای دیابت بارداری خوب است؟
عسل همچنان حاوی قند است و نمیتوان آن را به عنوان ماده غذایی آزاد برای افراد مبتلا به دیابت بارداری در نظر گرفت. مقدار مصرف باید با توجه به برنامه غذایی و وضعیت قند خون فرد تعیین شود.
جمعبندی
عسل در بارداری برای بیشتر زنان باردار سالم، در صورت مصرف متعادل، یک ماده غذایی ممنوع محسوب نمیشود. با این حال، نباید خواص آن را بیش از شواهد علمی واقعی بزرگنمایی کرد.
عسل حاوی قند و برخی ترکیبات زیستفعال است و میتواند بخشی از یک رژیم غذایی متنوع باشد؛ اما شواهد کافی وجود ندارد که مصرف آن را به عنوان راهی برای افزایش رشد جنین یا زیباتر شدن نوزاد معرفی کنیم.
اگر باردار هستید، مهمترین موضوع داشتن یک رژیم غذایی متنوع، دریافت مواد مغذی مورد نیاز و رعایت توصیههای پزشک است.
و اگر دیابت بارداری یا مشکل کنترل قند خون دارید، درباره مقدار مناسب مصرف عسل حتماً با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
یک نکته مهم برای بعد از تولد نوزاد
اگر در دوران بارداری عسل مصرف میکنید، پس از تولد نوزاد یک نکته مهم را به خاطر بسپارید:
به نوزاد زیر یک سال عسل ندهید.
حتی مقدار کمی عسل یا افزودن آن به غذا، آب یا پستانک نوزاد میتواند خطر بوتولیسم نوزادی را ایجاد کند.