درمان سوختگی با عسل / درمان زخم با عسل

عسل این محصول شیرین، چسبناک و طلایی نه تنها یک خوراکی خوشمزه است، بلکه یک التیام دهنده زخم باستانی است.

امروزه، می‌دانیم که عسل دارای خواص ضدمیکروبی و ضدالتهابی است و مطالعات متعدد در چند دهه‌ی اخیر نشان داده است که عسل می تواند زمان بهبود، عفونت و التهاب را کاهش دهد، این کاربرد عسل حتی در مقایسه با درمان‌های مرسوم زخم با ضدعفونی کننده‌ها و پانسمان‌های پزشکی نیز اکنون ثابت شده است. امروز درمان سوختگی با عسل و درمان زخم با عسل جایگاه ویژه‌ای یافته است

درمان زخم و سوختگی با عسل

درمان سوختگی با عسل ، یک دانش باستانی 

عسل، «قدیمی‌ترین ماده برای پانسمان زخم شناخته شده در پزشکی» به طور سیستماتیک برای درمان زخم و همچنین برای فواید آن به عنوان غذا و شکل دارویی استفاده می‌شده و کاربرد ویژه ای داشته است. با این وجود، در اوایل دهه ۱۹۴۰، زمانی که آنتی بیوتیک ها وارد صحنه شدند، درمان زخم و سوختگی با عسل رفته رفته فراموش شد.

عسل هم اکنون ، مانند نقره کلوئیدی، به دلیل افزایش مشکل باکتری‌های دارای مقاومت چندگانه به آنتی بیوتیک‌ها دوباره برای بهبود زخم و سوختگی مورد توجه قرار گرفته است. جالب اینکه برخلاف آنتی‌بیوتیک‌ها، مطالعات نشان داده‌اند که عسل هیچ گونه مقاومت باکتریایی و جهش‌یافته‌های مقاوم به عسل وجود ندارد .

احتمالاً مکانیسم‌های زیادی در توانایی‌های عسل در التیام زخم وجود دارد و ما از داستان کامل آن اطلاعی نداریم. اما می‌دانیم که عسل تولید گلبول‌های سفید را تحریک می‌کند و باعث ترمیم و رشد مجدد بافت می‌شود. عسل همچنین خاصیت اسیدی دارد، بنابراین PH زخم را کاهش می‌دهد و مانع رشد باکتری‌ها و تسریع بهبودی می‌شود. محتوای قندی بالای عسل همچنین خبر بدی برای باکتری ها است و باعث کم آبی آنها می‌شود، در حالی که آنتی اکسیدان های عسل به کاهش التهاب کمک می کند.

امروزه پزشکان نیز  از پانسمان‌های تزریق شده با عسل برای درمان زخم‌ها و سوختگی‌ها استفاده می‌کنند. اما بهتر است از هر نوع عسل موجود در کابینت آشپزخانه خود و بدون مشورت با پزشک استفاده نکنید. عسل طبی استریل شده است، در حالی که عسل استاندارد حاوی ذراتی است که می توانند وارد زخم شده و مشکلاتی ایجاد کنند.

سابقه‌ی تاریخی و سنتی درمان زخم و سوختگی با عسل

عسل یکی از پیچیده‌ترین و با ارزش ترین فرآورده‌های بیولوژیکی طبیعی است که از زمان‌های قدیم چه در تغذیه و چه در پزشکی (از راه های داخلی و خارجی) مورد استفاده قرار می‌گرفته است. در میان سایر مصارف پزشکی، عسل در درمان زخم‌ها از قدیم مورد استفاده بوده است.

مواردی که در تاریخ به طور رسمی ثبت شده عبارت‌اند از:

  • ذکر در انجیل و قرآن.
  • تمدن سومری (تکه هایی از سفال، ۲۱۰۰-۲۰۰۰ قبل از میلاد) ،
  • تمدن مصر باستان (پاپیروس ادوین اسمیت، ۲۶۰۰-۲۲۰۰ قبل از میلاد)
  • آیورودا و طب چینی
  • تمدن یونان باستان (دیوسکوریدس ” De Materia Medica ” برای درمان زخم های فیستول دار، بقراط)
  • تمدن روم باستان (پلینی، برای درمان زخم های عفونی)

عسل پس از ایفای نقشی مهم در طب سنتی برای بسیاری از مردمان و پس از هزاران سال، درمان زخم با عسل توسط طب مدرن به عنوان یک عامل موضعی “بازکشف” شد.

خواص درمانی عسل توسط مطالعات آزمایشگاهی متعدد، آزمایش‌های آزمایشگاهی و آزمایش‌های بالینی انجام شده در قرن گذشته به‌طور علمی برجسته شده است. با این حال، این تصور که درمان زخم با عسل از پشتوانه علمی برخوردار نیست، هنوز هم گاهی در جامعه پزشکی وجود دارد.

شواهد گسترده‌ای در رابطه با درمان زخم و سوختگی با عسل ، کارایی عسل را ثابت می‌کند و استفاده از آن را در بهبود زخم پشتیبانی می‌کند، در مقایسه با شواهد موجود برای سایر محصولات مراقبت از زخم، به ما این امکان را می دهد که استفاده از عسل را به عنوان یک گزینه مناسب برای درمان زخم در نظر بگیریم.

خاصیت ضدعفونی کنندگی عسل

خاصیت ضدعفونی کنندگی عسل که یک داروی سنتی برای درمان زخم‌های عفونی است، با تحقیقات آزمایشگاهی تایید شده است. عسل اثر ضدعفونی گسترده‌ای بر حداقل ۸۰ گونه از میکروارگانیسم‌ها از جمله باکتری‌های گرم مثبت و گرم منفی، هوازی و بی‌هوازی، برخی از گونه‌های قارچی آسپرژیلوس و پنی‌سیلیوم و تمام درماتوفیت‌های رایج دارد.

همچنین عسل به انواع باکتری‌هایی مقاوم آنتی‌بیوتیک، مانند سودوموناس، اسینتوباکتر، مقاوم به متی‌سیلین (MRSA) و استافیلوکوک اورئوس کواگولاز منفی، با حداقل غلظت مهاری (MIC) عموماً کمتر از ۱۰ درصد، معمولاً کمتر از موجود در زخم هایی که در آن عسل گذاشته شده است.

علاقه روزافزون به درمان زخم با عسل در زخم های عفونی با توسعه گسترده مقاومت باکتریایی به آنتی بیوتیک ها، و همچنین شواهدی مبنی بر اینکه عسل کاملاً در برابر چنین باکتری های مقاوم به آنتی بیوتیک مؤثر است، تقویت می شود .

حساسیت باکتریایی نسبت به عسل در طول زمان از دست نرفت و جهش مقاوم به باکتری ظاهر نشد. در بسیاری از موارد، عسل در جایی عمل می‌کرد که سایر درمان‌های ضد باکتریایی ناموفق بودند، احتمالاً به این دلیل که عسل به طور مؤثر باکتری‌های انباشته شده را در بیوفیلم‌ها گنجانده است، وضعیتی که در آن آنتی‌بیوتیک‌ها و پانسمان‌های نقره ناکارآمد بودند.

پراکسید هیدروژن موجود در عسل

خاصیت ضد باکتریایی عسل اولین بار در سال ۱۸۹۲ توسط دانشمند هلندی ون کتل شناسایی شد. بسیاری این خاصیت را کاملاً ناشی از اثر اسمزی غلظت های بالای گلوکز می دانند. عسل دارای سطح اسمولاریته است که می تواند رشد میکروبی را مهار کند. اما خاصیت ضد باکتریایی عسل به عوامل دیگری نیز برمی‌گردد. عسل حاوی ماده ای است که قبل از شناسایی آن به عنوان پراکسید هیدروژن، “اینهیبین” نامیده می‌شد.

این یک عامل ضد میکروبی شناخته شده است که توسط آنزیم گلوکز اکسیداز در عسل تولید می‌شود، توسط غدد هیپوفارنکس زنبورها ترشح می شود. تحت تأثیر گلوکز اکسیداز، اکسیداسیون گلوکز باعث تولید گلوکونولاکتون و پراکسید هیدروژن می شود.

پراکسید هیدروژن تولید شده توسط عسل همچنین ممکن است روند درمان زخم با عسل را تسریع کند. پراکسید هیدروژن در بسیاری از انواع سلولی در بدن انسان به عنوان محرکی برای تکثیر سلولی، برای رشد فیبروبلاست ها و سلول های اپیتلیال برای ترمیم آسیب، برای ایجاد مویرگ های جدید در بافت آسیب دیده نقش دارد. بخشی از پاسخ التهابی طبیعی به آسیب یا عفونت است.

اثر کاهش التهاب با عسل

تحقیقات نشان می‌دهد در برخی از سوختگی‌ها با وجود اینکه هیچ عفونت آشکاری وجود نداشت، اما عسل همچنان باعث کاهش التهاب می‌شد. این نشان می دهد که فعالیت ضدالتهابی عسل یک عمل مستقیم است و نه یک عارضه جانبیکه به خاطر از بین بردن عفونت‌ها باشد.

مطالعات همچنین فعالیت آنتی اکسیدانی ذاتی عسل را با کنترل رادیکال های آزاد ROS نشان داده اند. ROS به عنوان پیام رسان عمل می کند که پاسخ التهابی را تقویت می کند و این فرآیند می تواند توسط مواد آنتی اکسیدانی  موجود در عسل در سطح بالایی مسدود شود.

همچنین ، ROS تولید شده توسط فاگوسیت ها در بافت‌های ملتهب، پروتئازهایی را فعال می کند که معمولاً غیرفعال هستند. و اشکال فعال آنها ماتریکس خارج سلولی و فاکتورهای رشد سلولی را که برای ترمیم بافت ضروری هستند هضم می کند.

تاثیر خاصیت اسمزی عسل بر بهبود زخم‌ها

عسل علاوه بر اثرات ضد عفونی، ضد التهابی و آنتی اکسیدانی خود، به دلیل ویسکوزیته بالا و کشیدن مایعات توسط خاصیت اسمز، یک مانع فیزیکی و محیط محلی مرطوب ایجاد می‌کند. این امر باعث بهبود زخم‌ها و سوختگی‌ها می‌شود، زیرا زخم‌ها در صورت مرطوب نگه داشته شدن سریع‌تر بهبود می‌یابند نسبت به زمانی که خشک شوند و پوسته ایجاد کنند.

محیط مرطوب رشد سلول های اپیتلیال، انقباض فیبروبلاست ها برای نزدیک شدن به لبه‌های زخم و همچنین عدم چسبیدن پانسمان‌ها به زخم را تضمین می‌کند که منجر به تعویض آسان و بدون درد پانسمان، بدون خطر شکستگی می شود.

همچنین اپیتلیوم تازه تشکیل شده، به آنزیم‌های هضم کننده پروتئین در بافتهای زخم، اجازه می‌دهد تا دلمه و بافت مرده را شل و  خارج کنند.

نتایج آزمایشگاهی تاثیر عسل بر روی سوختگی در حیوانات

آزمایش بر روی حیوانات، تجزیه و تحلیل عملکرد عسل را در زخم‌های استاندارد ایجاد شده توسط سوختگی‌های پوستی (ضخامت متوسط ​​یا کامل) یا برش پوست (مدل‌های برش) ممکن کرده است.

این آزمایش‌ها با زخم‌های استاندارد امکان مقایسه بهتر نتایج و بررسی‌های هیستوپاتولوژیک زخم‌ها و همچنین اندازه‌گیری‌های معمول کاهش اندازه زخم  و زمان بهبودی را فراهم کرد.

همچنین، آزمایش‌های حیوانی با عسل، با حذف اثر دارونما، که در آزمایش‌های بالینی اتفاق می‌افتد، نتایج را عینی می‌سازد.

تحقیقات تجربی بر روی حیوانات اثربخشی درمان زخم با عسل در مقایسه با شاهد، قند یا سولفادیازین نقره نشان داده است. علاوه بر این، آنها اهمیت استفاده از عسل‌های گلدار را که به درستی فرآوری شده‌اند ، و اثر هم‌افزایی مصرف همزمان عسل خوراکی در ترویج اپیتلیال شدن زخم را پیشنهاد کردند. همچنین درمان سوختگی با عسل نیز بر روی حیوانات نتایج خوبی نشان داده است.

درمان زخم با عسل برای حیوانات
درمان زخم با عسل

نتایج مطالعات بالینی تاثیر درمان سوختگی و زخم با عسل

کارآزمایی‌های بالینی کنترل‌شده‌ی فراوانی برای کاربرد عسل برای درمان زخم و سوختگی با عسل انجام شده‌اند. و حتی برخی به‌صورت تصادفی بررسی شده است.

در این موارد عسل را با محصولات مختلف (سولفادیازین نقره، بتادین، کمپرس سالین، پانسمان پارافین، هیدروژل و غیره) برای درمان زخم‌ها با علل مختلف، و سوختگی‌های اعماق مختلف، مقایسه کردند. مقاله‌ای که در دسامبر ۲۰۱۱ منتشر شد، کارآزمایی تصادفی‌ و کنترل‌شده (RCT) را با تعداد کل ۳۵۵۶ شرکت‌کننده ثبت کرد. و شواهد قوی برای استفاده از عسل به صورت موضعی برای کاهش زمان بهبودی در سوختگی‌ها یافت شد.

آزمایشات مختلف گزارش کرده‌اند که عسل در تمیز کردن زخم های عفونی موثر است. عسل به عنوان یک مانع عمل می‌کند و از عفونی شدن زخم ها و عفونت متقاطع جلوگیری می‌کند. بافت‌های گانگرنی و نکروزه به راحتی دبرید شدند و به سرعت با بافت گرانوله و اپیتلیال پیش‌رونده جایگزین شدند.

مطالعات علمی، پاکسازی سریع را برجسته کردند و نشان داد که پس از مصرف عسل، اسکاری در محل زخم تشکیل نمی‌شود. همچنین مشخص شد که عسل زخم‌های بسیار بدبو را از بین می برد.

گزارش شده است که عسل وقتی روی زخم‌ها استفاده می‌شود آرام‌بخش و تسکین‌دهنده است و درد ناشی از سوختگی را کاهش می‌دهد. مطالعات دیگر نشان داد که عسل در پانسمان، هیچ درد موضعی ایجاد نمی کند یا فقط یک احساس سوزش لحظه ای ایجاد می کند. همچنین نشان داده شد که باعث تحریک یا واکنش های آلرژیک، نمی شود و اثرات مضری بر بافت ها ندارد.

در مجموع، استفاده از عسل با داشتن هزینه‌های مستقیم کمتر در مقایسه با درمان‌های معمولی، و با کاهش مصرف آنتی بیوتیک‌ها، و کاهش زمان بهبودی و بستری شدن در بیمارستان، دارای مزایای اقتصادی ثابت شده است.

خطرات احتمالی درمان زخم و سوختگی با عسل

خطر احتمالی بوتولیسم زخم با استفاده از عسل وجود دارد، زیرا گاهی اوقات حاوی هاگ کلستریدیوم است. با این حال ، در کارآزمایی های متعدد منتشر شده که از عسل استریل نشده و فرآوری نشده استفاده می کردند، هیچ عفونت موضعی گزارش نشده است. اگر هاگ‌ها جوانه بزنند، سلول‌های رویشی کلستریدیا که بی هوازی هستند نمی‌توانند در حضور پراکسید هیدروژن تولید شده در عسل رقیق شده زنده بمانند.

در هر صورت، نگرانی در مورد خطر فرضی بوتولیسم زخم که توسط برخی غیرقابل قبول تلقی می شود، می‌تواند با استفاده از عسل استریل شده توسط تابش گاما، غلبه کرد، بدون اینکه بر فعالیت ضد باکتریایی آن تأثیر بگذارد.

در تصویر زیر یک نمونه واقعی از ترمیم سوختگی دست کودک مشاهده می‌شود

درمان سوختگی با عسل

روش عملی درمان زخم و سوختگی با عسل

همانطور که در اکثر آزمایشات بالینی توضیح داده شده، نکات زیر کلیات روش استفاده از عسل را ارائه می‌دهد:

ابتدا زخم با سالین (احتمالاً پراکسید هیدروژن، محلول داکین، بتادین یا کلرهگزیدین) تمیز می شود. گاهی لازم است پاکسازی اولیه با بازکردن آبسه ها، جمع‌آوری چرکی  و برداشتن بافت نکروزه انجام شود.

سپس عسل را قبل از پوشاندن با یک پانسمان گاز استریل خشک روی زخم پخش می‌کنند. مقدار عسل استفاده شده از یک لایه نازک، ۲ تا ۳ بار در روز تا یک لایه ضخیم و یا، ریختن عسل روی زخم متغیر است. برخی افراد دیگر از باندهای آغشته به عسل، عسل روی گاز  یا “پد عسل” استفاده می‌کنند.

پانسمان آلژینات آغشته به عسل جایگزین خوبی برای پانسمان های پنبه ای/سلولزی است، زیرا آلژینات به ژل نرم حاوی عسل تبدیل می‌شود. حفر‌ه‌های زخم یا با پانسمان‌های آغشته به عسل پر می‌شدند یا مستقیماً با عسل پر می‌شدند و سپس با گاز پوشانده می‌شدند.

تعویض پانسمان

تغییر پانسمان روزانهاز ۲ تا ۳ بار در روز تا هر ۲ تا ۳ روز ، بسته به شکل ظاهری و تکامل زخم ها (زخم های تمیز با کاهش ترشحات نیاز به تعویض پانسمان کمتری دارند).

برای درمان زخم با عسل میتوان از عسل مایع در مناطق بزرگ استفاده کرد (خواه به طور طبیعی مایع باشد یا از طریق هم زدن شدید یا با حرارت دادن در دمای زیر ۴۰ درجه سانتیگراد).

عسل کریستالیزه را می توان به راحتی از طریق حرارت دادن دقیق به حالت مایع تبدیل کرد. از گرم شدن بیش از حد عسل باید اجتناب شود، زیرا آنزیم گلوکز اکسیداز موجود در عسل که پراکسید هیدروژن تولید می کند، جزء اصلی فعالیت ضد باکتریایی عسل است، به راحتی توسط گرما غیرفعال می شود.

تمام آزمایش‌ها، تحقیقات و نوآوری‌های فوق، و همچنین استفاده بالینی، علاقه و اعتماد به‌ استفاده بیشتر از عسل را به عنوان یک درمان مؤثر برای مراقبت از زخم برجسته می‌کنند.

تمایل بیشتر بیماران برای استفاده از عسل 

مطالعات نشان داده است بیماران برای استفاده از عسل درمانی پذیرش بیشتری از خود دارند و این به خاطر اثرات مطلوب مشاهده شده در عمل شامل موارد زیر است : کاهش درد، کاهش اندازه زخم، و اثرات خوشبو کننده.

امروزه هر گونه جایگزین و یا حتی مخالفت با استفاده از عسل در درمان زخم، به دلیل استاندارد نبودن و ماهیت چسبناک و سیال آن، اکنون با تولید و بازاریابی محصولات مبتنی بر عسل برطرف شده است.

چنین محصولاتی برای درمان موضعی زخم ها مجوز و تایید شده اند. (از سال ۱۹۹۹ در استرالیا، از سال ۲۰۰۴ در اروپا و از سال ۲۰۰۷ در آمریکای شمالی در دسترس هستند).

در حال حاضر چندین علامت تجاری (Activon، HoneySoft، Manuka Health، Medihoney، MelMax، MelDra، L-Mesitran و غیره) و طیف گسترده ای از محصولات استریل شده حاوی عسل، به عنوان محصولات پزشکی ثبت شده و به صورت تجاری برای درمان زخم ها در دسترس هستند. از این دست محصولات، محصولی از شرکت فوراور به اسم پماد بره‌موم فوراور ForEverLiving همراه با عسل فوراور می‌تواند پیشنهاد خوبی برای استفاده برای زخم‌ها و سوختگی‌ها باشد.

۵ ۱ رای
رأی دهی به مقاله / متن